AI bez lukru #11: Gdy algorytm tworzy prawo szybciej niż politycy

Cześć! Z tej strony Tomek Turba. AI bez lukru to cykl moich felietonów o sztucznej inteligencji bez marketingowego lukru, bez korporacyjnych slajdów i bez bajek o „rewolucji, która wszystko zmieni”. Pokazuję AI taką, jaka jest naprawdę: z absurdami, wpadkami, halucynacjami i konsekwencjami, o których rzadko mówi się głośno. Bez zadęcia, bez propagandy, z humorem – ale na serio.

Pełna lista odcinków: tutaj

Kiedyś prawo w Polsce powstawało według znanego schematu: ktoś coś napisał, ktoś coś dopisał, potem weszła autopoprawka, potem „wrzutka” na ostatniej prostej, a na końcu i tak wszyscy tłumaczyli, że „intencja ustawodawcy była inna”. Druk sejmowy żył własnym życiem, komisje obradowały, a tempo prac regulowały emocje, kalendarz polityczny i to, kto akurat ma większość. Dziś okazuje się, że nawet ten chaos zaczyna przegrywać z algorytmem. Bo AI nie ma kampanii, nie ma konferencji prasowej i nie musi tłumaczyć się wyborcom. Dostaje prompt: „Napisz ustawę” – i pisze. Spójnie. Logicznie. Z uzasadnieniem, oceną skutków regulacji i listą ryzyk. W minutę. Szybciej niż Sejm zdąży powiedzieć: „Przerwa na obiad”.

I tu dzieje się coś bardzo niewygodnego dla polityki.

Sztuczna inteligencja nie tylko potrafi tworzyć prawo szybciej. Przy okazji bezlitośnie pokazuje, jak bardzo niespójny jest obecny proces legislacyjny. Bo gdy wrzucisz do modelu projekt ustawy, poprawki, autopoprawki i uzasadnienia, algorytm robi coś, czego opozycja często nie zdąży albo nie potrafi zrobić: porównuje. Sprawdza sprzeczności. Wypunktowuje miejsca, w których definicje się nie zgadzają, cele rozmijają się z efektami, a prawo zaczyna zaprzeczać samo sobie. Bez krzyku. Bez konferencji prasowej. Bez „skandalu dnia”. Po prostu mówi: „To się nie klei”.

Opozycja – nieważne, która, nieważne, w jakich latach – musi zbudować narrację, znaleźć nośny cytat, przebić się przez medialny szum. Sztuczna inteligencja pokazuje chaos w surowej postaci. Tabelą. Listą punktów. Logiką oraz emoji. I właśnie dlatego jest groźniejsza. Bo nie atakuje politycznie. Atakuje strukturalnie. Nagle widać czarno na białym, że ustawa była pisana w pośpiechu. Że poprawka A przeczy artykułowi 7, a artykuł 12 wywraca uzasadnienie. Że coś, co miało „chronić obywatela”, w praktyce go dociska. I nie trzeba do tego opozycji. Wystarczy model językowy i RAG-owy dostęp do dokumentów. Oczywiście, nawet najlepszy model nie zmieni jednego: polityki. Bo nawet jeśli AI wygeneruje lepszą wersję ustawy niż ta, która przeszła przez Sejm, to i tak ktoś musi ją podpisać.

I tu wracamy do najbardziej analogowego elementu systemu – weta. Wbrew temu, co czasem się sugeruje, weto bardzo często nie jest blokowaniem postępu. Jest wentylem bezpieczeństwa. Ostatnim momentem, w którym ktoś mówi: „Stop, to jest słabe, to jest nieprzemyślane, to za bardzo obciąża ludzi”. Algorytm mógłby to policzyć. Pokazać wykresy. Zasymulować skutki. Ale algorytm nie ponosi odpowiedzialności. Nie stoi przed obywatelami. Nie podpisuje się pod konsekwencjami.

Człowiek – tak.

I dlatego paradoks jest piękny i trochę bolesny: AI potrafi szybciej niż opozycja obnażyć legislacyjny chaos, ale to człowiek musi mieć odwagę powiedzieć: „nie”, kiedy prawo jest po prostu złe. Szybkość nie oznacza jakości, a prawo pisane bez refleksji bywa groźniejsze niż brak prawa.

Puenta? Jeśli algorytmy wejdą na dobre do procesu legislacyjnego, to bardzo dobrze. Niech piszą, analizują i wytykają błędy. Ale na końcu zawsze musi zostać ktoś, kto w razie potrzeby wciśnie „stop”. Bo AI pokaże chaos. Polityka zdecyduje, czy chce go naprawić.

Ciąg dalszy nastąpi. Bo algorytm już wie, gdzie prawo się sypie.
Teraz pytanie, czy ktoś zechce to usłyszeć…?

~Tomek Turba